احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
120
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
بريگاد قزاق اعليحضرت همايونى است به كلى خود را از تبعيت وزارت جنگ خارج ساخت و بريگاد را آزاد و مستقل معرفى كرد . در عهد وى عمارت قزاقخانه ساخته شد او ميدان مشق را ديوار كشيد و آن محوطه را براى آموزش قزاقها اختصاص داد ، قصر قجر را براى اقامت اردوى قزاق از دولت گرفت و هنگام قتل ناصر الدينشاه به خوبى از عهدهء حفظ نظم طهران برآمد . مظفر الدينشاه در اولين مسافرت خود بروسيه درجهء سرتيپى براى كاسا كوفسكى از امپراطور گرفت و مشاراليه را بر خلاف قرارداد مدت 9 سال برياست قزاقخانه نگهداشت . در سال 1322 هجرى قمرى سرهنگ « چرنزوبف » بجاى كاسا كوفسكى بفرماندهى بريگاد قزاق منصوب گرديد وى براى توسعه قزاقخانه افراد بىاسب هنگهاى سوار را جمع آورى كرده و احدى بنام « باتاليون » ( گردان پيادهء قزاق ) تشكيل داد ، از اقدامات ديگر او تأسيس مدرسهء قزاقخانه تحت نظر يك افسر روسى و بيمارستان قزاقخانه بسرپرستى پزشگ روسى بود . بجانشينى چرنزوبف يك سرهنگ شديد العمل و تبهكار موسوم به « لياخف » مأمور شد كه با همدستى « شاپشال » معلم روسى محمد عليشاه را وادار به نقض سوگند و بمباردمان پارلمان ايران نمود . ژنرال كاسكوسكى كه در جنگ ژاپون كشته شد پس از خلع محمد عليشاه لياخف نيز معزول و در سال 1328 هجرى قمرى سرهنگ پرنس وادبولسكى » كه مردى متين و ملايم بود برياست قزاقخانه برقرار و به توسعه بريگاد قزاق همت گماشت و تعداد افراد را به چهارهزار و پانصد نفر رسانيد و هنگ مختلطى بنام « آترياد » در تبريز و سپس در اردبيل تأسيس كرد مدرسهء قزاقخانه را توسعه داد و مدرسه هم براى اطفال قزاق ايجاد نمود و در سال آخر توقف خود در ايران ، بدرجهء ژنرالى ارتقاء يافت ، در آغاز جنگ اول جهانى بطور داوطلب به جبههء جنگ رفت و در غياب او كفالت امور قزاقخانه بعهدهء سرهنگ دوم « پرزور كوويچ » واگذار گرديد . در سال دوم جنگ ( 1916 ) كه متفقين توسعه اين نيروى روسى را لازم شمردند بريگاد قزاق مبدل به « ديويزيون » گرديد و فرماندهى آن بعهدهء يكنفر ژنرال موسوم به « بارون مايدل » واگذار شد ، مشاراليه شروع به بسط سازمان نمود و آتريادهائى در مشهد ، اصفهان ، گيلان ، مازندران و همدان زير نظر يكنفر سرهنگ روسى و چند نفر افسر جزء كه از روسيه اعزام شده بودند تشكيل داد و ستاد لشگر قزاق را تفكيك نمود .